“ჯევდეთ ბეი და მისი ვაჟიშვილები”

                                                                                     რუსუდან ბეჟაშვილი                         

 

 ორჰან ფამუკი ,,ჯევდეთ ბეი და მისი ვაჟიშვილები”

 

 ამ წიგნს უკანა ყდაზე ეწერა: ,,წიგნის შესახებ იმსჯელეთ ფორუმზე…” მე ინტერნეტი არ მქონდა და ჩემთვის გავაკეთე შთაბეჭდილების პატარა მონახაზი. ახლა კი რედაქტორის მოწოდებას ვეხმიანები, იქნებ თქვენთვისაც საინტერესო იყოს. თავად ორჰან ფამუკის სიტყვები რომ მოვიშველიოთ: ,,…წერა სწორედ შინაგანი მზერის სიტყვებად ქცევა, იმ სამყაროს შესწავლაა, რომელშიც ადამიანი საკუთარ თავთან განმარტოებისას ხვდება და ამ ყველაფრის მოთმინებით, სიჯიუტითა და სიხარულით აღსრულებაა.” ენა მარტივი, სიტუაციები ნაცნობი… ამ წიგნის კითხვისას კიდევ ერთხელ ვრწმუნდები, რომ ქართველები არც აღმოსავლელები ვართ და არც დასავლელები, მაგრამ ორივესი კარგად გვესმის. მეგობრული ურთიერთობა, ფეხბურთის სიყვარული _ სტამბოლში თითქმის იგივეა, რაც თბილისში. იქაც, დაახლოებით, ისევე ხდება ამ ორი ცივილიზაციის თანხვედრა, როგორც ჩვენს სამშობლოში, თუმცა ჩვენ ჩვენი ქრისტიანობის გამო, უფრო მეტად ევროპელებად მოგვაქვს თავი. წიგნში, მოგეხსენებათ, თურქეთის რესპუბლიკის ჩამოყალიბების გზაა ასახული; უხვად შეხვდებით სახეთა მრავალფეროვნებას  და იდეების ათასგვარ შეხლა-შემოხლას. რევოლუციურ იდეას რაც შეეხება, ჩემი აზრით, ეს ალბათ ოდესღაც პროგრესული იყო, მაგრამ ახლა უკვე დრომოჭმულია და ყავლგასულიც, თუ გნებავთ. თუმცა ამ წიგნში ძველის, სწორედაც რომ დრომოჭმულის ახლით შეცვლის მსურველებს ჰქვიათ რევოლუციონერები. ზნეობრივ ღირებულებეზეც ბევრს კამათობენ ჯევდეთ ბეის ვაჟები და წიგნის სხვა გმირებიც. საინტერესოა პანთურქიზმის მიმდევარი პედაგოგის ქადაგება ევროპული იდეებით შეპყრობილი პოეტის წინაშე; იგი ეუბნება პოეტს, რომ მას არა აქვს იდეა და ამიტომაა უბედური, ამიტომაც საერთო თურქული იდეის ქვეშ გაერთიანებას ურჩევს. ეუბნება, რომ გონების გარდა, გრძნობაც მოგვცა ღმერთმა და გულანთებული მიმართავს:

აალებული ფარდულებიდან ცხვარზე ნადირობამდე

ჩვენი დროის იაპონელი მწერალი ჰარუკი მურაკამი 90-იან წლებში გავიცანით. ადრე თუ ,,ალმოდებული ფარდულებით” გვაოცებდა, ახლა ,,ცხვარზე ნადირობა” განუზრახავს. იგი 1949 წელს კიოტოში დაიბადა. ამერიკაში საცხოვრებლად გადასვლის შემდეგ უმძაფრდება რა სამშობლოს გრძნობა, ინტენსიურად წერს იაპონიაზე. …ადვილია საკუთარ ქვეყანაზე წერა, როცა შორს ხარ. ასე უფრო კარგად ხედავო მას. მანამდე მხოლოდ ჩემს თავსა და ჩემს სამყაროზე წერით ვტკბებოდიო, ამბობს მწერალი. მან შეძლო იაპონია სხვა თვალით დაენახვებინა მკითხველისათვის და დაემსხვრია ძველი სტერეოტიპები. მისი თაყვანისმცემლები ამბობენ, რომ მან თავის შემოქმედებაში ,,შეაერთა დასავლეთი და აღმოსავლეთი.“

აპრილი

ერთხელ, თუმცა ამჯერად უკეთესია, ზუსტი თარიღი დავასახელო, _ ეს პირველ აპრილს მოხდა: ერთი ულამაზო გოგონას მაგიდაზე ყვავილების თაიგული გაჩნდა. ეს ულამაზო გოგონა, _ დავარქვათ მას ბრუტა, _ დირექტორთან კარნახის შემდეგ, თავის სამუშაო ოთახში ბრუნდებოდა. ის იყო ოთახში შეაბიჯა, რომ რაღაც უჩვეულო შენიშნა და ახლოდან დაკვირვებით, დაინახა მაგიდაზე მახინჯი ლარნაკი ნარცისებისა და ტიტების თაიგულით იყო სავსე, ნორჩი წიფლის რტოებით და ჭაობის ირისებით გამჭვირვალე ბრჭყვიალა ქაღალდში გახვეული. ოქროსფერი ძაფით მასზე ასევე ოქროსფერი ბარათი ეკიდა ყვავილების მაღაზიის სახელწოდებით. ,,რა თქმა უნდა, შეცდომაა” _ გაიფიქრა ბრუტამ. ვინ აჩუქებდა მას ყვავილებს, განა ოდესმე უჩუქნია ვინმეს მისთვის ყვავილები?.. წამით თაიგულისკენ დაიხარა, გაზაფხულის მწკლარტე და ხასხასა სურნელი შეიყნოსა, შემდეგ თანამშრომელ გოგონებს გადახედა: ისინი მშვიდად ისხდნენ და საკუთარ საბეჭდ მანქანებში ჩაერგოთ თავი. თორმეტს სამი წუთი აკლდა, ფანჯრებში მზე ანათებდა, იქვე მშენებლობაზე კი კომპრესორი გიჟივით ტრახტრახებდა.

Amnesie in litteris – ლიტერატურული ამნეზია

…რა მკითხეთ? ჰო, რა თქმა უნდა: რომელმა წიგნმა მოახდინა ჩემზე განსაკუთრებული შთაბეჭდილება, მახსოვრობაში ისე აღმებეჭდა, რომ სამუდამო დაღი დამასვა, შემძრა, თუ სულაც რაღაც ,,ყალიბში მომაქცია“ ან კიდევ ,,გეზი მიცვალა“.
მაგრამ ყოველივე ეს ხომ შოკისმომგვრელად ჟღერს ან ტრავმას მოგვაგონებს, ასეთი რამ კი ადამიანს ყოველთვის შიშნარევ ზმანებებში ემართება და არა ფხიზელი ცნობიერებისას, რომ აღარაფერი ვთქვათ ასეთი რამეების წერილობით გამოქვეყნებაზე. ამის შესახებ , თუ არ ვცდები, ერთმა ავსტრიელმა ფსიქოლოგმა უკვე მიუთითა, რომლის სახელიც ამ წუთას თავიდან ამომივარდა, ერთ-ერთ ნამდვილად ღირებულ სტატიაში, რომლის სათაურსაც ასევე გარკვევით ვერ ვიხსენებ, მაგრამ ის ერთ-ერთ ტომში იყო საერთო სათაურით ,,მე და შენ“ ან ,,ის და ჩვენ“ ან კიდევ ,,თავად მე“ თუ რაღაც ამდაგვარი (ის მგონი ახლახანს Rowolt-მა, Fischer-მა, dtv-მ ან კიდევ Surkamp-მა ხელახლა გამოსცა, ამ წუთას ვერ გეტყვით, მაგრამ ყდა, მგონი, მწვანე და თეთრი თუ მოცისფრო-მოყვითალო ან სულაც მორუხო-მოლურჯო-მომწვანო იყო).

ბიძგი სიღრმისაკენ

პერსპექტიულმა შტუტგარტელმა მხატვარმა ქალმა თავის პირველ გამოფენაზე კრიტიკოსის შენიშვნა მოისმინა, რომელსაც მისი გამხნევება უფრო სურდა, ვიდრე გულის ტკენა: ,,ის, რასაც თქვენ ქმნით, ნიჭის გამომხატველია და ფრიად მიმზიდველი, მაგრამ ჯერ კიდევ გაკლიათ სიღრმე.“
ყმაწვილმა ქალმა ვერ გაიგო, რა ჰქონდა მას მხედველობაში და მალე დაივიწყა კიდეც მისი სიტყვები. მაგრამ ერთი დღის შემდეგ ამ კრიტიკოსის რეცენზია წაიკითხა, რომელშიც ნათქვამი იყო: ,,ახალგაზრდა მხატვარი ქალი ფლობს დიდ ნიჭს და მისი ნამუშევრები ერთი შეხედვით მეტად ხიბლავს დამთვალიერებელს, მაგრამ სამწუხაროდ, მათ სიღრმე აკლიათ.“
ამჯერად ყმაწვილი ქალი დაფიქრდა. მან შეაგროვა თავისი ნახატები, გადაქექა ძველი შეკვრები. გადაათვალიერა თავისი ყველა ეტიუდი, მათ შორის ისინიც, რომლებზეც იმ მომენტში მუშაობდა. შემდეგ ტუშიან ქილებს სახურავი მოუჭირა, ფუნჯები გაწმინდა და სასეირნოდ წავიდა.

ამერიკის საელჩო საქართველოში წარმოგიდგენთ ქალთა ისტორიის თვისადმი მიძღვნილ საუკეთესო ამბების კონკურსს. – ლედი ელა, ანუ სიმღერის პირველი ლედი

ხშირად მოუსმენიათ ჩემგან ის აზრი, რომ დრო არ გადის , მხოლოდ ჩვენ გავდივართ..შესაბამისად არც ცხოვრება მიჰყვება დროის რიტმებს. ერთადერთი რასაც მე მივყვები , რასაც შეუძლია დილის 6 საათზე სიამოვნებით გამაღვიძოს , ფანჯარასთან დამსვას და მზის ამოსვლას მაყურებინოს მუსიკაა…ერთადერთი, რასაც შეუძლია ღამე გამათენებინოს, საკუთარი უტოპია შემიქმნას, ძალიან ბევრი მაოცნებოს-ნოტები. ერთი შეხედვით ეს უმარტივესი ,,არსებები“ , დო, რე, მი , ფა ,სოლ, ლა ,სი , ქმნიან გენიალურ ნაწარმოებებს და ეს ნაწარმოებები კი ადამიანებს აქცევენ გენიებად.

ზღაპარი მოწნულ სკამზე

ყმაწვილი კაცი საკუთარ მანსარდაში განმარტოებულიყო. მხატვრად გახდომის სურვილი ჰკლავდა, თუმცა კარგად უწყოდა, რომ ეს გზა ეკლიანი იქნებოდა და არა ერთი სირთულის გადალახვაც მოუწევდა. ამასობაში ასაკიც ემატებოდა, ის კი სარკის წინ იჯდა და საკუთარ პორტრეტებს ხატავდა. ეს საქმიანობა უკვე ჩვევაში ჰქონდა გამჯდარი. ამგვარი ნახატებით მთელი რვეული გაევსო და ზოგიერთი მათგანი მეტად ხიბლავდა კიდეც.
,,კაცისთვის, ვისაც განათლება ჯერ არ მიუღია, _ უთხრა ერთხელ საკუთარ თავს, _ ეს ნახატი მართლაც მშვენიერია. როგორი საგულისხმო ნაკეცია აი იქ, ცხვირთან. აშკარაა, არის ჩემში რაღაც მოაზროვნის, დიახ, უდაოდ, რაღაც ამის მსგავსი… საკმარისია პირის კუთხე ოდნავ უკან დავწიოთ, რომ უმალ აი ასეთი განსაკუთრებული გამომეტყველება გაჩნდეს, _ თითქმის ტრაგიკული.”
მაგრამ გარკვეული ხნის შემდეგ, საკუთარი ნახატების თვალიერებისას, უკვე აღარ მოსწონდა ისინი. ეს, მართალია, უსიამოვნო შეგრძნება იყო, მაგრამ მიაჩნდა, რომ მაინც სულ უფრო შეუპოვრად მიიწევდა წინ და საკუთარი თავისადმიც უფრო მომთხოვნი ხდებოდა.

ზოგი რამ მარია სტიუარტის შესახებ.

ისტორიის ვერნასწავლი გაკვეთილები

,,რომანის ხელოვნება იმაში კი არ მდგომარეობს, რომ ავტორი სხვა ადამიანის თავგადასავლების ამბავს გვიყვება, არამედ, პირიქით, ის იმის წყალობით იქმნება, რომ მთხრობელს იმ გამოცდილების — კარგი თუ ცუდი, თავად განცდილის თუ მოსმენილის, ესოდენ ვნებიანი გრძნობები რომ აღუძრავს მასში, — დიდხანს გულში შენახვა აღარ შეუძლია.” (მარუსაკი შიკიბუ). მკითხველშიც იგივე გრძნობაა ალბათ, ასეთი გადამდები — შთაბეჭდილების ამოთქმის სურვილი. და ათასგვარი ვნებიანი აზრებისა თუ გრძნობების ამშლელი, გულწრფელი ემოციები მკითხველის განწყობას ეხმიანება. ნუ იტყვით, რომ ეს მხოლოდ საყმაწვილო ლიტერატურაა (თუმცა, კითხვას სიყმაწვილეში თუ არ შეიყვარებ, ასაკში ამ სიამოვნების მიღება გაგიჭირდება), კარგი ლიტერატურა ხომ ყოველთვის კარგი ლიტერატურაა. სავალდებულო საკითხავის 50 წიგნის ფარგლებში გამომცემლობა პალიტრა L – მა გამოსცა ცნობილი ავსტრიელი მწერლის შტეფან ცვაიგის ისტორიულ-ბიოგრაფიული რომანი ,,მარია(მ) სტიუარტი” (ამ ქართულ ვარიანტს ვერ ვეგუები და თქვენის ნებართვით, ისევ მარიას ვიტყვი). შტეფან ცვაიგის ღვაწლი ბიოგრაფიულ ჟანრში ლიტერატურის მოყვარულთათვის რა ხანია ცნობილია, ამჯერად სხვა მომენტზე მინდა გავამახვილო ყურადღება.

2011 in review

The WordPress.com stats helper monkeys prepared a 2011 annual report for this blog.

Here’s an excerpt:

A New York City subway train holds 1,200 people. This blog was viewed about 6,300 times in 2011. If it were a NYC subway train, it would take about 5 trips to carry that many people.

Click here to see the complete report.

The Cask of Amontillado/ამონტილადოს კასრი

მთხრობელი – მონტრესორი, რომელიც თავს გრძნობს საშინლად შეურაცხყოფილად მისი მეგობრისგან, ფორტუნატოსგან გადაწყვეტს სამაგიერო გადაუხადოს მას, მაგრამ ისე რომ მასზე ეჭვი არავინ მიიტანოს.ის ირჩევს ყველაზე ჭკვიანურ გზას, გადაწყვეტს გამოიყენოს ფორტუნატოს სისუსტე ღვინოსთან მიმართებაში.

კარნავალის დღესასწაულის დროს, შებინდებისას მე შევხვდი ჩემს მეგობარს, ფორტუნატოს.მან მომიკითხა ძალიან თბილად, აშკარად ნასვამი იყო.მას ემოსა კლოუნის ფორმა, კლოუნისავე ქუდით და მასზე მიკერებული ზარებით.ძალიან “მოხარული” ვიყავი ამ უცაბედი შეხედვით, რადგან ეს საქმეს აიოლებდა:
- ძვირფასო ფორტუნატო, ძალიან მიხარია რომ შეგხვდი რადგან მე ხელში ჩამივარდა ამონტილადო, მთელი კასრი ამონტილადო მაგრამ ეჭვი მღრღნის და მის ნატურალურობაში ეჭვი მეპარება.
- რა? ამონტილადო? მთელი კასრი? თანაც ამ დროს? შეუძლებელია!
- კი, მაგრამ ეჭვი მღრღნის. მთლიანი საფასური ჯერაც არ გადამიხდია, მინდოდა მცოდნე ადამიანისთვის მეჩვენებინა და მის ნატურალურობაში დავრწმუნებულიყავი.
- ამონტილადო! ამონტილადო! ამონტილადო!. იმეორებდა გაუთავებლად ფორტუნატო
- კი მაგრამ როგორც უკვე გითხარი მისი შემოწმება მინდა და ვაპირებ ლუჩესის ვთხოვო დახმარება.
- მე დაგეხმარები! ლუჩესის ამონტილადოს გარჩევა შერისგანაც კი გაუჭირდება.
- მაგრამ მეგობარო, მე ლუჩესისთან მივდიოდი სწორედ ამ წუთას, ასე რომ არამგონია ეს საქმე გამოვიდეს.
- ლუჩესი მას შერისგანაც კი ვერ არჩევს.
- ამბობენ რომ მას შენზე უკეთ შეუძლია ღვინის შეფასება.
- წავიდეთ.